٢ سەفەر، ١٤٣٦هـ
قەبارەی نووسین

دەركردنی جنۆكە لە لەشدا بە قورئان خوێندن

لە سەردەمی ئێستاماندا بابەتێك بووەتە جێگەی مشتومڕی نێوان موسڵمانان ئەویش ئەوەیە ئایا جنۆكە ئەتوانێ‌ بچێتە ناو لەشی مرۆڤەوەو كۆنترۆڵی ئەو كەسە بكات ‌و ئەو جنۆكەیە چی بووێ‌ بەو مرۆڤەی بڵێت‌و ‌و بیكات؟ زانایانی ئیسلامیی سێ‌ رای جیاوازیان هەیە لەم مەسەلەیدا.Jenn

رای یەكەم: جنۆكە لەچەند حاڵەتی زانراودا ئەتوانن بچنە ناو مرۆڤەوە ‌و كۆنترۆڵی لە دەست بسەنن‌و خۆیان چییان ویست بەو مرۆڤەی بكەن.

رای دووەم: جنۆكە بە هیچ شێوەیەك لە شێوەكان دەسەڵاتی ئەوەیان نییە بچنە ناو مرۆڤەكان‌و پاش ئەوە كونترۆڵی بكەن ‌و بەوان قسە بكەن‌و بەوان شت بكەن.

رای سێیەم: كە بریتیە لە رای دكتۆرە جەستەیی‌و دكتۆرە دەروونییەكانیش رایەكەش ئەویە كە حاڵەتی (مس)یان (جنۆكە چوونە لەش)، بریتییە لە جۆرێك لە نەخۆشی دەروونی‌و بەو شێوەیەش ئاسەواری خراپ لەسەر جەستەی مرۆڤ دروست دەبێت.

بەڵگەی زانایانی پشتیوان لە رای یەكەم:

ئەم زانایانە ئەفەرموون: خوای گەورە لە قورئاندا ‌و پێغەمبەر (صلی الله علیه و ا‌له وسلم) لە سووننەتەكاندا ‌و زانایانی موعتەبەر لە مێژوو‌و لە ئێستادا بڕوایان بە كاری وەها هەبووەو مامەڵەشیان لەگەڵیدا كردووە.. ئێمە زۆر بە كورتی بەڵگەكانیان ئەڵێین:

1ـ خوای گەورە ئەفەرموێ‌: (الَّذِينَ يَأْكُلُونَ الرِّبَا لاَ يَقُومُونَ إِلاَّ كَمَا يَقُومُ الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطَانُ مِنَ الْمَسِّ) (البقرە: 275). واتە: ئەوانەی كە (سوو) ئەخۆن كاتێك لە گۆرەكانیان دێنە دەرەوە وەك ئەو كەسەی كە شەیتان چووبێتە لەشی هەر سەر سمت ئەدات‌و ئەكەوێ‌ بەملاو لادا.. كەواتە شەیتان ‌و جنۆكە ئەتوانن بچنە لەشی مرۆڤەوەو كۆنترۆڵی لەدەست بسەنن.

2ـ پێغەمبەر (صلی الله علیه واله وسلم) ئەفەرموێ‌: (إن الشيطان يجري في بني آدم مجرى الدم) رواه البخاری، واتە: شەیتان بەهەموو ئەو شوێنانەدا ئەڕوات كە خوێن پێیدا ئەڕوات لە لەشی ئەم مرۆڤەدا، كەواتە شەیتان ‌و جنۆكە ئەتوانن لە لەشی مرۆڤدا بێن‌و بچن.

3ـ كەسێكی نەخۆشیان هێنایە لای پێغەمبەر (صلی الله علیه وسلم) ئەویش دەمی كردەوەو فەرمووی: "اخرج عدوّ الله، أنا رسول الله"، دەربچۆ لەلەشی ئەی دوژمنەكەی خوا، من پێغەمبەری خوام، كەواتە شەیتان ‌و جنۆكە ئەچنە لەشی مرۆڤ‌و ئەتوانرێت دەربكرێت.

4ـ زانایانی وەك ئیمامی ئەحمەدو شێخی ئیسلام ئیبن تەیمیە‌و جگە لەوانیش لە كۆنداو بن بازو شێخ عپیمین لە زانایانی هاوچەرخدا بڕوایان بەوە بووە كە جنۆكە بچێتە لەشیی مرۆڤ‌و هەوڵی دەركردنیشیان داوە ‌و سەركەوتوویش بوون لەو هەوڵانەیاندا.

بەڵگەكانی رای دووەم:

ئەم زانایانە بڕوایان وایە كە نەشەیتان‌و نە جنۆكە دەسەڵاتی وایان پێنەدراوە كە بچنە ناو مرۆڤ‌و كۆنترۆڵی جەستەیی بكەن‌و داری لەدەست بسەنن، بەڵگەشیان ئەوەیە كە:

1ـ خوای گەورە ئەفەرموێ‌: (انَّهُ يَرَاكُمْ هُوَ وَقَبِيلُهُ مِنْ حَيْثُ لاَ تَرَوْنَهُمْ) (الاعراف: 27). شەیتان‌و خیڵی شەیتان (جنۆكە) ئێوە ئەبینن، بەڵام ئێوە ئەوان نابینن.

2ـ شەیتان تەنیا ئەوەندە ئەتوانێ‌ كاریگەری لەسەر ئەم مرۆڤە دابنێ‌ كە وەسوەسە ‌و خەیاڵاتی بۆ دروست بكات، نەك بچێتە ناوی‌و كۆنترۆڵی جەستەیی بكات.

3ـ هەموو ئەو بەڵگانەش ئەهێنرێنەوە بۆ (مس)ی شەیتان ‌و جنۆكە یان (صحیح) نین لە رووی (سند)ەوە، یان (صریح) نین لە رووی (متن)‌و ماناوە. بۆ نموونە ئەفەرموون:

أ ـ ئایەتەكەی سورەتی (البقرە): (كَمَا يَقُومُ الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطَانُ مِنَ الْمَسِّ) (البقرە: 275). ئەمە نموونە هێنانەوەیە، نەك هەواڵا گواستنەوە، واتە: خوای گەورە نموونەو میسال دەهێنێـەوە، نەك هەواڵی روودانی شتێكی دابێت بە خەڵكی وەك ئەڵێی" فڵانەكەس بە ملاولادا ئەكەوێ‌ وەك ئەوە وایە: قەڕابەیەك مەی خوماردبێتەوە تۆ لێرەدا نموونە دێنێتەوە، نەك هەواڵی راستی رووداوێك بگوازیتەوە.

ب ـ حەدیسی " الشيطان يجرى من ابن آدم مجرى الدم "، باسی (مس) ناكات وەگەرنا ئەوە هەرچی مرۆڤەكان هەیە هەمووی (ممسوس)ن، دەی خۆ لە راستیشدا وانییەو مرۆڤەكان با شەیتانیش بە هەموو دەمارەكانیاندا هاتوچۆ بكەن، كەچی زۆر سروشتین‌و حاڵەتی (مس)یان بەسەردا نەهاتووە.

ج ـ حەدیسی (أخرج عدو الله انا رسول الله)ش حەدیسێكی (ضعیف)ەو لە مەسەلەیەكی ترسناكی وەهادا "ئیستدلالی" پێناكرێت".

بەڵگەی دەستەی دكتۆرە جەستەییەكان‌و دەرونییەكان:

ئەم دكتۆرانە براوایان بەشتێك هەیە كە پێی ئەوترێ‌ (نەخۆشی دەروونی) كە زیاتر لە رێگەی (ئیحا‌و)ەوە دروست ئەبێت، "ئیحا‌و"یش دوو جۆرە: لە ناوەوە بۆی بكرێت‌و لە دەرەوە بۆی بكرێـت... یانی كەسێك كە لە ناوەوە ئەوەندە بە خۆی بڵێ‌: من نەخۆشم.. تەواو نیم.. ئەمرم.. جنۆكە دەستی گەیشتوە پێم.. من تازە بەكەڵكی هیچ نەماوم.. كەس منی ناوێ‌... هتد. ئەو كەسە زۆر نابات نەخۆش ئەكەوێ‌‌و حاڵەتی دەروونی تێك ئەچێت‌و تیائەچێت.

یان كەسێك كە لە دەرەوەی دەروونی خۆیەوە ئەوەندە پێیان وت: تۆ بە كەڵكی هیچ نایەیت، تۆ نەخۆشی.. تۆ دڕندەی.. تۆ ئەمەو ئەوەیت.. زۆر نابات ئەو كەسە حاڵەتی دەروونی تێك ئەچێت‌و توشی ئەو شتانە ئەبێت كە بەردەوام (ئیحا‌و) ئەكرێت بۆی.

ئەم (ئیحائە خارجییە)یان ئەم (ئیحائە داخلییە) دوو مەسەلەی سەلمێنراون لە زانستداو هەندێ‌ جار بەوە تەعبیر ئەدرێتەوە كە ئەم (ئیحائە) بریتیە لە: "بەرمەجەكردنی مرۆڤ بە شتی چاك، یان بە شتی خراپ"، هەركەسێك مناڵەكەی خۆی (بەرمەجە) كرد بە شتی (سلبی) ئەوە ئەو مناڵە لەسەر ئەو سلبیاتانە رایەت‌و تێیدا رەنگ ئەداتەوەو بە پێچەوانەشەوە ئەگەر لەسەر شتی (ئیجابیات) مناڵەكانی (بەرمەجە) كردو بەردەوام (ئیحا‌و)ی ئەو شتانەی بۆ ئەكردن ئەوە مناڵەكانی لەسەر شتی باش رایەن‌و گەشەی سروشتی ئەكەن.

بەڵام راستی ئەم مەسەلەیە ئەوەیە كە:

1ـ شەیتان ‌و خێڵی شەیتان (جنۆكە یاخییەكان) خوای گەورە دەسەڵاتی ئەوەی پێداون كە (ئیحا‌و) بكەن بۆ ئەم مرۆڤەو لەناوەوە تێكی بشكێنن‌و دەست بگرن بەسەر دەروونیدا‌و حەزو ئارەزووی گوناهكردن‌و یاخیبوون لە ئایین‌و ئەركە ئایینیەكانی تێدا دروست بكەن‌و وای لێ بكەن گوێ‌ بۆ خواو پێغەمبەر (صلی الله علیه وا‌له وسلم) نەگرێت‌و گاڵتەی بە دین‌و دینداری بێت ‌و كار بۆ لەبن‌وبێخ دەرهێنانی ئایینیش بكات!! ئەمەش جێگەی "ئیجماعی" زانایانەو كەس نییە لەمە خۆی هەڵوێرێ‌... چونكە خوای گەورە ئەفەرموێ‌:

أ ـ (الَّذِي يُوَسْوِسُ فِي صُدُورِ النَّاسِ) (الناس: 5) شەیتان وەسوەسە "ئیحا‌و" ئەكات لەناو سنگەكاندا (دڵا‌و دەرووندا) هەروەها ئەفەرموێ‌: (وَإِنَّ الشَّيَاطِينَ لَيُوحُونَ إِلَى أَوْلِيَآئِهِمْ) (الأنعام: 121)واتە: شەیتانەكان سروش ئەكەن بۆپشتیوانەكانی خۆیان‌و راسپاردەیان بۆ دائەبەزێنن.. كە دیارە ئەوەش بە (ئیحائی داخلی) ئەكەن، یان لەخەودا بۆیان ئەكەن.

ب ـ پێغەمبەر (صلی الله علیه وسلم) لە چەندین فەرمودەدا باس لەوە ئەكات كە شەیتانەكان چۆن وەسوەسە بۆ مرۆڤەكان دروست ئەكەن‌و دەروونیان ئالۆز ئەكەن‌و فێری یاخیبوون‌و سنووربەزاندنیان ئەكەن بۆ نموونە ئەفەرموێ‌: "االرؤيا الصالحة من الله والحلم من الشيطان، فمن رأى شيئا يكرهه فلينفث عن شماله ثلاثا وليتعوذ من الشيطان فانها لا تضره". متفق عليه.

 

واتە: خەوی باش لەلایەن خواوە دێت بۆ مرۆڤ‌و خەوی خراپیش لەلایەن شەیتانەوە دێت بۆ مرۆڤ، هەركەسێك خەوی بینی‌و پێی ناخۆش بوو با سێ جار بەلای چەپیدا فوو (یان تف) بكات‌و خۆی بداتە پەنای خوا لە خراپەی شەیتان، ئیتر ئەو خەوە زیانی بۆی نابێت.

2ـ ئیسلام بۆ بەرەنگار بوونەوەی شەیتان دوو جۆر چارەسەری داناوە:

یەكەمیان: بەهێزكردنی نەفس‌و دڵا بە كۆمەڵێكی زۆر ویردو دوعای تایبەتی رۆژانە كە مرۆڤ پابەندبێت پێوەی‌و رۆژانە بیانخوێنێت ئەوكاتە خوای گەورە ئەیخاتە ناو قەڵایەكی قایم‌و شەیتان ناتوانێ‌ نە لە دەرەوەو نە لە ناوەوەی ئەو مرۆڤەوە هیچ جۆرە (ئیحا‌و)ێكی بۆ بكات، بەڵكو بە پێی حەدیسی پێغەمبەر (صلی الله علیه وسلم) شەیتان زۆر لاوازو رەنجخەسارانە لە دوورەوە لەم مرۆڤە ئەوەستێت‌و هەر داخ هەڵدەكیشێ‌ .. بۆ نموونە پێغەمبەر (صلی الله علیه وسلم) ئەفەرموێ‌: "هەر كەسیێك كە لە ماڵا چوویە دەرەوە ئەم دوعایە بخوێنێت: "بسم الله، توكلت علی الله ولاحول ولا قوە الا بالله"، مەلائیكەت لە ئاسمانەوە پێی دەڵێن: "هدیت وكفیت ووقیت"، واتە: كەوتیتە سەر رێگەی راست‌و هیدایەت‌و بەشی كیفایەتیش بەرگریت وەرگرت‌و قەڵغانیشت بۆ دانرا تا بتپارێزێ‌!.. شەیتانی ئەم مرۆڤە كە هەمیشە لەگەڵیدایە بە شەیتانێكی تر ئەڵێ‌: ئەبێ‌ هەڵوێستی چۆن بێت لەگەڵا كەسێكدا كە پێی وتراوە (هدیت وكفیت ووقیت).

دووەمیان: ئەگەر شەیتان وەسوەیەكی بۆ مرۆڤ دروست كردو فێری بیرو بیركردنەوەیەكی خراپی كردو گیرۆدەی كرد بە گوناهێكەوە یان رەوشتێكی نادروستەوە، ئیسلام چارەسەری بۆ داناوە كە سوود لە "دوعا"‌و "قورئان خوێندن" وەربگرێ‌، چونكە ئەم قورئانە وەك چۆن كتێبێكی پڕ بەرەكەت‌و هیدایەتە‌و پڕ لە تەشریع‌و یاسا جۆر بەجۆرە دینی‌و دنیاییەكانیشە، هەرواش كتێبێكی كەمەندكێش‌و كاریگەرە لەسەر (دەروون)‌و (رۆح)‌و (جەستە)ی ئەم مرۆڤەش، بۆیە صەحابەی پێغەمبەر (صلی الله علیه وا‌له وسلم) سودیان لە قورئان وەردەگرت بۆ چارەسەری نەخۆشییە دەروونی‌و جەستەییەكانیش (فەرمودەی كابرای كە دووپشك پێوەی داو صەحابەیەك سورەتی (الفاتحە)ی حەوت جار بە سەردا خوێندو چاك بوویەوە، لێرەدا دیارترین بەڵگەیە).

خوای گەورە لە زۆر ئایەتدا باسی ئەوە ئەكات كە قورئان "موبارەكە و شیفا ئامێزە" وەك ئەفەرموێ‌: (وَهَـذَا كِتَابٌ أَنزَلْنَاهُ مُبَارَكٌ) ، یان ئەفەرموێ‌: (وَنُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ مَا هُوَ شِفَاء وَرَحْمَةٌ لِّلْمُؤْمِنِينَ) ... پێغەمبەریش (صلی الله علیه وێ‌له وسلم) ئەفەرموێ‌: " عليكم بالشفاءين القرآن والعسل " (رواه إبن ماجە وغیره)، دەست بگرە بە دوشتی شفا بەخشەوە، هەنگوین ‌و قورئان.

لەمەوە ئەتوانین بڵێین ئەگەر كەسێك بە (ئیحای خارجی) واتە لەناو خەڵكدا زۆر ئەوەی ئەبیست فڵان كەس جنۆكە چووەتە ناوی‌و فڵان مامۆستا بە قورئان دەری كرد لە لەشدا ‌و فڵانی تر واو فیساری تر وا ــ هەر كەسێك ئەو جۆرە باسانە بوونە ئیحائێكی بەردەوام بۆی‌و ئەو حاڵەتەی تووش بوو كە پێی ئەوترێ‌ (مس الجن)، (إن شا‌ء الله) گوناهبار نابێت كە پەنا بۆ قورئان خوێندن ببرێت بەسەریداو ئەو شتەی كە چووەتە (ژیری شاراوەیەوە = العقل الباطن) بە ــ ئیحائێكی خارجی ــ ئەو ناساغیەی بۆ چارەسەر بكرێت ، پێغەمبەریش (صلی الله علیه وا‌له وسلم) ئەفەرموێ‌: (من استطاع ان ینفع أخاه فلیفعل فان الله لم ینزل دا‌و الا ونزل معه دوا‌و) هەر كەسێك توانی كەڵك بگەیەنێت بە برایەكی موسڵمانی با پێی بگەیەنێ‌، چونكە هیچ نەخۆشییەك نییە كە دەرمانی بۆ دانەنرابێت.

2ـ ئەوەی نكوڵی لێ ناكرێ‌ كە (جەستە) ‌و (دەروون یان رۆح) دووشتی تێكەڵن‌و چوون بەناو یەكدا ‌و ئەمیان لەسەر ئەویان كاریگەری هەیە، لەشی نەخۆش‌و ناساغ گاریگەری خراپ لەسەر دەروون‌و گیان دائەنێ‌ ‌و دەروون‌و رۆحی ناساغیش كاریگەری خراپ لەسەر جەستەی ساغ دائەنێت‌و نەخۆشی ئەخات، لەزۆر زووەوە ئەوترێ‌ (العقل السلیم فی الجسم السلیم) بەرناردشۆش ئەڵێ‌: راست ئەوەیە بڵێی (الجسم السلیم فی العقل السلیم)، بۆیە ئیسلام گرنگی زۆر بە دامەزراندنی (عەقیدەو بیروباوەڕ) ئەدات تا مرۆڤ لە ناوەوە مەحكەم ‌و پتەو بێت‌و بەو هۆیەشەوە كاریگەرییە (خارجیی‌و داخلی)یەكان نەیلەرزێنن.

دكتۆرە دەروونناسەكان ئەڵێن: هەواڵێكی خۆش یان ناخۆش كە هیچ پەیوەندیەكی بەلەشەوە نییە كەچی كە ئەو هەواڵە ئەدرێت بەدەروون ‌و رۆح خێرا كاریگەرییەكەی لەسەر لەش دەردەكەوێ‌.. كابرا بە هەواڵە خۆشەكە گەش ئەبێتەوەو سور هەڵدەگەڕێ‌‌و ئەكەوێتە هەڵپەڕین‌و بە پێچەوانەشەوە بە هەواڵە ناخۆش‌و دڵا تەزێنەكە كز ئەبێت‌و رەنگی زەرد ئەبێت‌و هی واش هەیە ئەبورێتەوە یان (جەڵتە) لێی ئەدان ‌و ئەیخاتە جێگ یان ئەیكوژێ‌، لە كاتێكدا ئەو هەواڵا پێدانە مامەڵە نەبووە لەگەڵا جەستەدا، بەڵكو مامەڵە بووە لەگەڵا دەروون‌و رۆحدا، بەڵام لەبەرئەوەی (رۆح)‌و (جەستە) دوو شتی پێكەوە گرێدراوو تێكەڵ بەیەكن ئەم كاریگەری لەسەر ئەو و ئەو كاریگەریی (چاك یان خراپ) لەسەر ئەم دائەنێ

لێدوان زیادکە


هاوڕێمان بە لە فەیسبوك



دواین لێدوان

دیزاینکراوە لەلایەن گروپی ٢٤

joomla statistics